ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΣΟΦΗ ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ για το βιβλίο «Οι Παστρικές» από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Καλημέρα σας,

σήμερα στη στήλη “Beauty Days with a Book” φιλοξενούμε τη συγγραφέα Σόφη Θεοδωρίδου και το βιβλίο της «Οι Παστρικές», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός.

Ένα βιβλίο που μας μεταφέρει στα δύσκολα χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, φωτίζοντας τις ζωές των προσφύγων, τις προκαταλήψεις που αντιμετώπισαν και τη δύναμη της αγάπης, της φιλίας και της αξιοπρέπειας απέναντι στις αντιξοότητες. ✨

1. Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το μυθιστόρημα «Οι παστρικές»;

Η ιδέα είχε γεννηθεί εδώ και πολλά χρόνια, όταν σκόνταψα στον ημερήσιο

Τύπο της δεκαετίας του 1920. Με είχε σοκάρει ο όρος «παστρικές», πώς η

καθαριότητα, η αστική παιδεία και ο κοσμοπολιτισμός των

Μικρασιατισσών εργαλειοποιήθηκαν ως ηθικό στίγμα από μια φοβική

Αθήνα. Ένιωσα, λοιπόν, την επιτακτική ανάγκη να φωτίσω αυτό το

κοινωνικό παράδοξο. Δεν ήθελα όμως ένα στεγνό ιστορικό χρονικό. Ήθελα

να δώσω σάρκα και οστά στην ιστορία μέσα από τη Ρόη και τη Μαρίκα.

Έτσι, το τραύμα της προσφυγιάς συναντήθηκε με τη δύναμη της γυναικείας

αλληλεγγύης και του πάλκου, δημιουργώντας μια ιστορία για όσα μας

χωρίζουν, αλλά κυρίως για όσα μας σώζουν.

2. Πόση ιστορική έρευνα χρειάστηκε για να αποδώσετε με ακρίβεια

την εποχή και τις συνθήκες που βίωσαν οι Μικρασιάτες

πρόσφυγες;

Προκειμένου να δημιουργήσω ένα αξιόπιστο, ιστορικά τεκμηριωμένο

σκαρίφημα, και στη συνέχεια να το γεμίσω με τη μυθοπλασία που

γεννήθηκε στο μυαλό μου, στράφηκα σε αρχεία του μεσοπολεμικού Τύπου,

δικαστικά έγγραφα αλλά και καταγραφές προφορικών μαρτυριών. Η

ιστορική ακρίβεια είναι για μένα συμβόλαιο τιμής με τον αναγνώστη. Δεν

αρκέστηκα στα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, με ενδιέφερε η μικροϊστορία της

καθημερινότητας. Από τις μυρωδιές και τις διαλέκτους, μέχρι τις τιμές στα

πάλκα και το ακριβές κλίμα εχθρότητας στους δρόμους της Αθήνας. Στόχος

μου δεν ήταν να παραθέσω στεγνές γνώσεις, αλλά να ανασυνθέσω το

ψυχολογικό και κοινωνικό τοπίο της εποχής. Οι απαιτητικοί αναγνώστες θα

νιώσουν ότι η μυθοπλασία πατάει πάνω σε απόλυτα στέρεο,

αδιαμφισβήτητο ιστορικό έδαφος.

3. Ο τίτλος του βιβλίου βασίζεται σε έναν υποτιμητικό

χαρακτηρισμό. Τι συμβολίζει για εσάς;

Ο τίτλος αυτός είναι ένας καθρέφτης όπου η ομορφιά κοιτάζει την ασχήμια

της προκατάληψης. Η λέξη «παστρική» υπήρξε το ηθικό ανάθεμα που

εκτόξευσε μια φοβική Αθήνα, προκειμένου να ανακόψει το φως, τον

κοσμοπολιτισμό και την αύρα των γυναικών της Σμύρνης και του Αϊδινίου.

Για μένα, όπως ανέφερα και πριν, ο τίτλος συμβολίζει το απόλυτο

κοινωνικό παράδοξο και την υποκρισία μιας φοβικής, οπισθοδρομικής

κοινωνίας. Η λέξη «παστρική» μετατράπηκε από εύσημο πολιτισμού σε

όπλο ηθικής εξόντωσης και ρατσισμού απέναντι στις Μικρασιάτισσες. Στο

βιβλίο, επιχειρώ να ανατρέψω αυτό το στίγμα. Μεταμορφώνω τον

υποτιμητικό χαρακτηρισμό σε σύμβολο υπερηφάνειας, γυναικείας

χειραφέτησης και πολιτισμικής ανωτερότητας. Οι «Παστρικές» μου δεν

είναι θύματα· είναι γυναίκες που με την προσωπικότητα και την

αξιοπρέπειά τους κατέκτησαν την Αθήνα, αποδεικνύοντας ότι η πραγματική

«καθαρότητα» βρίσκεται στην ψυχή, στη φιλία και στην αλήθεια τους.

4. Η φιλία της Ρόης και της Μαρίκας αποτελεί τον πυρήνα της

ιστορίας. Πόσο σημαντική είναι για εσάς η γυναικεία φιλία;

Η γυναικεία φιλία για μένα δεν είναι απλή συντροφικότητα, αλλά ένα

καταφύγιο ιερό, μια μυστική συμμαχία απέναντι στις δυσκολίες της ζωής.

Στο πρόσωπο της Ρόης και της Μαρίκας θέλησα να υμνήσω μια αγάπη

αδέσμευτη από το αίμα, που γεννιέται στις στάχτες του ξεριζωμού και

αντέχει στην απόσταση και στον χρόνο. Σε μια εποχή που ήθελε τις

γυναίκες ανταγωνίστριες, εκείνες γίνονται η μία το λιμάνι της άλλης. Η

φιλία τους είναι το αόρατο νήμα που κρατά την πλοκή όρθια, μια απόδειξη

πως, όταν οι γυναίκες ενώνονται, μετατρέπουν το ατομικό τραύμα σε

συλλογικό φως και την επιβίωση σε θρίαμβο.

5. Ποιος χαρακτήρας σας δυσκόλεψε περισσότερο στη συγγραφή

και γιατί;

Ο Άγης υπήρξε η πιο γοητευτική αλλά και επικίνδυνη συγγραφική μου

ακροβασία. Ήταν εύκολο να τον μετατρέψω σε έναν επίπεδο, ανώριμο,

αφελή «αρχιτέκτονα» της πλοκής, λόγω του μοιραίου λάθους του, όμως η

λογοτεχνία απαιτεί βάθος, όχι καρικατούρες. Με δυσκόλεψε γιατί έπρεπε να

ισορροπήσω ανάμεσα στο σκοτάδι της επιπολαιότητάς του και στο φως της

μεταμέλειάς του, κρατώντας τον ανθρώπινο. Έπρεπε να σκάψω στην

ανδρική ψυχολογία μιας μεταβατικής εποχής, εκεί όπου ο εγωισμός

συγκρούεται με την εξιλέωση. Η δυσκολία του ήταν να κερδίσει το

δικαίωμα στη δεύτερη ευκαιρία, όχι μόνο από τη Ρόη, αλλά κυρίως από τον

ίδιο τον απαιτητικό αναγνώστη.

6. Πιστεύετε ότι οι προκαταλήψεις που αντιμετώπισαν τότε οι

πρόσφυγες έχουν σύγχρονες προεκτάσεις;

Ο φόβος απέναντι στον «Άλλο» είναι ένα διαχρονικό στερεότυπο που

αλλάζει προσωπεία, αλλά διατηρεί την ίδια σκληρή ρίζα. Οι προκαταλήψεις

που βίωσαν οι Μικρασιάτισσες δεν έμειναν κλειδωμένες στο 1922,

ανακυκλώνονται στο σήμερα, σε κάθε λιμάνι που υποδέχεται ξεριζωμένους.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν πικρή ηχώ όταν η κοινωνία, από ένστικτο

αυτοσυντήρησης ή άγνοια, βαφτίζει το ξένο «απειλή» και τον πολιτισμό

«μίασμα». Με το βιβλίο μου θέλω να σκαλίσω αυτή την ιστορική μνήμη.

Γιατί αν δεν αναγνωρίσουμε το παρελθόν στον καθρέφτη του παρόντος,

είμαστε καταδικασμένοι να ξαναζούμε την ίδια απανθρωπιά, ξεχνώντας πως

η προσφυγιά είναι μια μοίρα που δε γνωρίζει σύνορα.

7. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς τα ιστορικά μυθιστορήματα να

διατηρούν ζωντανή τη συλλογική μνήμη;

Η συλλογική μνήμη είναι η εθνική μας αυτογνωσία και η λογοτεχνία

λειτουργεί ως ο πιο έγκυρος θεματοφύλακάς της. Ενώ η επίσημη Ιστορία

καταγράφει ψυχρά γεγονότα και αριθμούς, το ιστορικό μυθιστόρημα κάνει

κάτι βαθύτερο: διασώζει την ανθρωπογεωγραφία της εποχής. Φωτίζει το

κοινωνικό παρασκήνιο, τις νοοτροπίες και τα βιώματα των απλών

ανθρώπων, όλα όσα παραλείπουν τα σχολικά εγχειρίδια. Για μένα, η

ανασύνθεση αυτής της μνήμης δεν είναι στείρα παρελθοντολογία, αλλά μια

πράξη ευθύνης. Προσφέρει στον σύγχρονο αναγνώστη τα απαραίτητα

εργαλεία για να ερμηνεύσει το παρόν, αποδεικνύοντας ότι ένας λαός χωρίς

ιστορική μνήμη είναι καταδικασμένος να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη.

8. Υπήρξαν πραγματικές μαρτυρίες ή οικογενειακές ιστορίες που

σας ενέπνευσαν κατά τη συγγραφή;

Η έρευνά μου ξεκίνησε δημοσιογραφικά, μέσα από αρχεία και επίσημες

καταγραφές, όμως η ψυχή του βιβλίου γεννήθηκε από τις ζωντανές,

προφορικές μαρτυρίες. Άκουσα ιστορίες για γιαγιάδες που έφτασαν με μια

δαντέλα ραμμένη στο μεσοφόρι και την αξιοπρέπειά τους ανέπαφη,

γυναίκες που κουβαλούσαν τη Σμύρνη στις συνταγές και στα τραγούδια

τους. Αυτές οι εξομολογήσεις δεν ήταν απλώς πηγές, αλλά ψίθυροι του

παρελθόντος που ζητούσαν δικαίωση. Παντρεύοντας αυτά τα αληθινά

βιώματα με τη μυθοπλασία, ένιωσα ότι μετατρέπω την προσωπική μνήμη σε

συλλογική κληρονομιά. Η Ρόη και η Μαρίκα δεν είναι πρόσωπα της

φαντασίας μου, είναι το ψηφιδωτό όλων εκείνων των γυναικών που νίκησαν

το σκοτάδι με το φως του πολιτισμού τους.

9. Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσει

ο αναγνώστης ολοκληρώνοντας το βιβλίο;

Μέσα από το ταξίδι της Ρόης και της Μαρίκας, το μεγάλο μήνυμα είναι πως

η αξιοπρέπεια, ο πολιτισμός και η αληθινή αγάπη δεν ξεριζώνονται, όσες

πατρίδες κι αν χαθούν. Με το βιβλίο μου θέλησα να υμνήσω την αντοχή του

ανθρώπου απέναντι στη μοίρα και, κυρίως, την ακατάλυτη δύναμη της

γυναικείας αλληλεγγύης. Σε έναν κόσμο που συχνά υψώνει τείχη, η ιστορία

τους μας θυμίζει ότι η φιλία και ο έρωτας είναι τα μόνα ασφαλή λιμάνια.

Και θέλω να επαναλάβω και τούτο: Ας μην ξεχνάμε ότι ο «ξένος», ο

πρόσφυγας, που σήμερα ίσως κοιτάμε με καχυποψία, δεν είναι παρά η

ιστορία των δικών μας παππούδων, και, ταυτόχρονα, ο καθρέφτης της δικής

μας ανθρωπιάς.

10. Ετοιμάζετε ήδη το επόμενο συγγραφικό σας έργο και μπορείτε να

μας αποκαλύψετε κάτι γι’ αυτό;

Αυτή τη στιγμή, η ψυχή και η σκέψη μου είναι ολοκληρωτικά

δοσμένες στις Παστρικές. Κάθε βιβλίο απαιτεί ένα κομμάτι από το

είναι μας και, αφού ολοκληρώσω ένα τόσο απαιτητικό ταξίδι, νιώθω

την ανάγκη να σιωπήσω για λίγο, να αφουγκραστώ τον αντίλαλό του.

Η συγγραφή δεν είναι μια αδιάκοπη παραγωγή, αλλά ένας κύκλος

που χρειάζεται τον χρόνο του για να κλείσει βαθιά και ουσιαστικά.

Το επόμενο «έργο» μου, λοιπόν, είναι να ζήσω τη στιγμή, να

απολαύσω τη ζεστασιά των αναγνωστών και να αφήσω το χαρτί να

ξεκουραστεί. Άλλωστε, το μέλλον κρύβει πάντα τις δικές του

απαντήσεις. Ωστόσο, για την ώρα, το παρόν μου ανήκει

ολοκληρωτικά σε αυτή την ιστορία.

«Οι Παστρικές»

ΣΟΦΗ ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ

Εκδόσεις Ψυχογιός

Παστρικές έλεγαν τις Μικρασιάτισσες οι Αθηναίοι. Τις λογάριαζαν κάτι λιγότερο από πόρνες και τις θεωρούσαν μιαρές γιατί έκαναν μπάνιο συχνά, ενώ με την παιδεία, την ομορφιά, την πολυγλωσσία, την άποψη, την κοκεταρία, την τσαχπινιά, την καθαριότητα, τον γελαστό και αλέγρο χαρακτήρα τους κατακτούσαν τους άντρες στην πρωτεύουσα. «Μας κλέβουν τους άντρες!» έσκουζαν οι ντόπιες Αθηναίες.

Όταν η νεαρή προσφυγοπούλα από το Αϊδίνι της Μικράς Ασίας Ρόη συναντά για πρώτη φορά τη σαραντάχρονη Μαρίκα από τη Σμύρνη, δεν μπορεί να φανταστεί ότι θα γεννηθεί μεταξύ τους μια αδιατάρακτη φιλία, απ’ αυτές που σφραγίζουν μια ολόκληρη ζωή. Η Ρόη, με τα φλογάτα μαλλιά και τη μελωδική φωνή της, θα κατακτήσει σιγά σιγά το πάλκο και θα βρει τον έρωτα στο πρόσωπο του όμορφου και αρρενωπού Άγη. Μια επιπολαιότητά του με βαριές συνέπειες θα τους χωρίσει και η Ρόη θα πάρει τη μοιραία απόφαση να φύγει για τη Νέα Υόρκη, όπου ζει ο αδελφός του πατέρα της, αποφασισμένη να μην επιστρέψει ποτέ. Αλλά όταν κινδυνεύσει ο άντρας της Μαρίκας, ο υπέροχος Ματθαίος, θα γυρίσει στην πατρίδα να της συμπαρασταθεί. Και στον δρόμο της θα βρεθεί και πάλι ο Άγης…

Ένα μυθιστόρημα για τις πληγές της προσφυγιάς, τις προκαταλήψεις μιας κοινωνίας που αλλάζει, αλλά και τη δύναμη του έρωτα και κυρίως την ακατάλυτη αξία της φιλίας.

#bookstagramgreece #greekbooks #oipastrikes #psichogiosbooks #beautydays_withabook